Dlaczego Millers Oils i Motul, czyli odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytnia ...

MillersOils Na początek należy odpowiedzieć sobie na pytanie, jakie zadanie spełnia olej silnikowy? Oczywiście smaruje wszelkie ruchome części. Ale co to oznacza? Z grubsza tyle, że pomiędzy stykającymi się warstwami metalu powinna zawsze znajdować się warstwa oleju (tzw. film olejowy), zapobiegający tarciu metal-metal.

Więc w czym problem? Ano w tym, że ta warstwa powinna pojawić się (lub znajdować cały czas) jak najszybciej po przekręceniu kluczyka po całonocnym postoju auta na mrozie -30 stopni, jak i utrzymywać się przy "odcince" przy 6500 obrotach na minutę, gdy temperatura na tłokach osiąga kilkaset stopni Celsjusza.

Czyli olej powinien mieć optymalną lepkość w całym zakresie temperatur pracy. Lepkość kinetyczną [1] mierzymy w centistokach (cSt) - woda w temperaturze 20 st. Celsjusza ma lepkość 1cSt. Potocznie często słyszymy, że olej jest "gęsty", lub "rzadki" - z fizycznego punktu widzenia, jest to błąd, gdyż gestość określa masę danej objetości substancji. Olej jest wiec rzadszy od wody, gdyż wypływa na jej powierzchnię. Jednak w języku potocznym często te pojecia są mieszane.

Zbyt "gęsty" olej podczas zimnego rozruchu spowoduje, że zanim zostanie przepchnięty przez kanały olejowe i nasmaruje najdalsze zakątki silnika (wałki rozrządu, popychacze zaworów) minie wiele cennych sekund, podczas których części metalowe będą tarły o siebie. Olej zbyt "rzadki" podczas krytycznego obciążenia (wysoka temperatura pracy, wysokie obroty) nie będzie utrzymywał warstwy filmu olejowego - zbliża się swoją lepkością do ... wody.

Lepkość (tym razem dynamiczną) oleju w 150 stopniach Celsjusza określa się skrótem HTHS (High Temperature, High Shear, [2]) i wyraża w mPa*s. Woda w temperaturze zera ma lepkość 1.79 mPa*s, zaś HTHS olejów "ekologicznych" ACEA A5/B5, C1, C2 może mieć już wartość 2.9 mPa*s. Porównianie produktów Millers Oils i Motul pod kątem m.in. HTHS opracowałem w formie tabelki - link.

Należy tu pamiętać, że jeśli bierzemy udział we wszelkiego typu "upalaniach", "pojeżdżawkach", rally-sprintach, KJS-ach itp. lub jeśli po prostu lubimy wysoko kręcić silnik - zapomnijmy o olejach "eko", "energy conserving" itp., czyli z niskim HTHS (poniżej 3.5 mPa*s).

SAE

Wracając do lepkości: oleje oznaczamy klasyfikacją SAE. Dla olejów wielosezonowych (jednosezonowe Millers Oils Classic polecam dla aut zabytkowych) mamy oznaczenie XwY, np. SAE 0w40 lub SAE 5w30. Pierszy człon (0w, 5w) oznacza klasyfikację "zimową" (czyli w uproszczeniu im niższa liczba, tym lepiej podczas zimnego startu). Drugi człon (30, 40) oznacza klasyfikację "letnią" - w uproszczeniu im wyższa, tym bardziej możemy "upalać". Indeks lepkości SAE powinniśmy dobierać w zależności od temperatury otoczenia (jak pokazuje rysunek), ale w ramach zaleceń producenta auta. W naszym klimacie olej używany w zimie (czyli najczęściej używany także w lecie) powinien mieć indeks zimowy SAE 0w lub 5w. Lepkość letnią można zwiekszyć w przypadku modyfikacji silnika, zwiekszających temperaturę robocza oleju (tuning, ale nawet instalacja LPG). Jeśli producent dopuszcza lepkości letnie np. SAE 30 i SAE 40, to wybór może byc podyktowany stylem jazdy. Jazda miejska, spokojna - olej o niższej lepkości, jazda dłuższy czas z wysokimi predkościami obrotowymi silnika - olej o wyższej lepkości.

Jak z tego widać, teoretycznie najlepszy olej to taki o największej rozpiętości SAE, np. 0w40, 5w50 lub 10w60. Jednak, nie każdy "upala", a ponadto niektóre silniki mają specyficzne uwarunkowania co do lepkości - duże silniki BMW projektowane są np. pod SAE 20w60, nowoczesne, ciasno spasowane "japończyki" pod SAE 0w20. Podyktowane ekologią stosowanie układów oczyszczania spalin (trójdrożne katalizatory, filtry cząstek stałych w silnikach Diesla) wymuszają oleje, których produkty spalania nie uszkodzą ww. układów. Oleje takie są oznaczane przez Europejskie Stowarzyszenie Konstruktorów Samochodów (ACEA) symbolami C1, C2, C3, C4, występują zwykle w lepkości SAE 5w30 i charakteryzują się mniejszą zawartością smarnych dodatków (popioły siarczanowe, fosfor, siarka - w skrócie SAPS) (link).

Tak więc wiemy już jak dobrać lepkość (lub wymusza to producent auta). Ten przydługi wstęp doprowadził nas do konkluzji, że (poza wyjątkami, o których później) powinniśmy w naszym klimacie stosować tylko oleje tzw. syntetyczne, gdyż takie posiadają odpowiedni indeks lepkości "zimowej".

"Ale dlaczego nie kupić najtńszego oleju o szerokim zakresie lepkości (tzw. syntetycznego) w supermarkecie?"

Jak już wiemy olej musi zapewnić odpowiednie parametry pracy w pewnym zakresie temperatur. Musi zapewniać je podczas całego okresu między wymianami - nie może zmieniać swojej struktury po chwilowym przegrzaniu. Nawet jeśli ma niski HTHS, po schłodzeniu do normalnej temperatury pracy powinien powrócić do poprzednich parametrów.

Z czego robi się olej? Na ogół miesza się kilka olejów bazowych i dodaje dodatki [2]. Oleje bazowe (oprócz mineralnych, nieprzetworzonych - grupy I) to tanie w produkcji oleje mineralne przetworzone - grupy II i III oraz bazy syntetyczne (stworzone sztucznie) - polialfaolefiny (tzw. PAO, grupa IV) i estry (grupa V).

Mobil1 5w30

Niestety gros producentów popularnych marek stosuje bazy z grupy III w swoich produktach nazywnych "olejami syntetycznymi". Dzieje się tak, ponieważ w wielu krajach nie ma regulacji prawnych definiujących pojęcie "olej syntetyczny". Jest to więc termin czysto marketingowy. Wyjątkiem są Niemcy (i Japonia) i na powyższym obrazku widać, że olej sprzedawany u nas jako "Fully synthetic" w Niemczech oznaczony jest jako "SHC Technology". HC to skrót od hydrocracking, a więc nazwa procesu rozbijania łańcuchów węglowodorowych na krótsze cząsteczki - czyli właśnie produkcji oleju bazowego grupy III.

Jak można się domyślać, olej będący pochodną oleju mineralnego nie będzie zachwowył się stabilnie podczas krytycznych warunków pracy. Cząstki będą rozbijane na mniejsze (zmniejszenie lepkości) i spalane (będą wytrącały się sadze i tworzył się nagar). Olej z upłwyem czasu będzie zmieniał swoją lepkość (oleje bazujące na bazie mineralnej mają w swoim składzie rozpuszczalniki, które zapewniają nowemu olejowi właściwą lepkość w niskich temperaturach; rozpuszczalniki te odparowuja jednak dość szybko) i w krytycznych momentach generował drobinki sadzy i grudki żużla zamiast filmu olejowego. Zmniejszenie lepkości spowoduje całkowite zrywanie filmu olejowego w najbardziej wymagających go momentach (wysokie obroty i temperatura).

Dlatego właśnie Millers Oils - firma, która pod szyldem "olej syntetyczny" zawsze produkowała olej na bazie PAO (lub PAO i estrów w olejach sportowych). Firma, która w swojej ofercie ma oleje półsyntetyczne XFE-PD 5w40 czy XSS 5w30, które inne firmy bez wahania nazwałyby "syntetykami". Po tanie oleje zapraszam na stacje benzynowe lub do supermarketu, w moim sklepie znajdziecie tylko produkty, co do których jakości mogę być pewien w 100%. Do takich zaliczają się również niektóre produkty Motula, Valvoline, Liqui-Moly, czy Mobil1 (wybrane produkty [3])

"To niemożliwe, że uznane firmy produkują złej jakości oleje!"

No cóż, takie mamy czasy. Inne firmy sponsorują imprezy typu Euro 2012, podpisują umowy z serwisami samochodowymi fundując sprzęt warsztatowy, w celu maksymalizacji zysków stosuje się tanie bazy olejowe. Oleje takie jako nowe zachowują dane normy, ale chronią silnik przez cały dopuszczalny okres miedzy wymianami tylko w idealnych, wręcz laboratoryjnych warunkach (podobną sytuację widzimy z deklarowanym spalaniem paliwa). A że te oleje są rekomendowane przez producentów aut? Producenci szacują obecnie czas życia samochodu na 5-7 lat i 160-180 tyś. km przebiegu [4][5]. Jest spora szansa, że uda się dotrwać do tego okresu i na oleju "półmineralnym". A na pewno do końca okresu gwarancyjnego ...

"No tak, fajnie, zmieniłbym olej na ten cudowny syntetyk PAO/ester, ale moje auto ma już swoje lata i ...set tysięcy kilometrów na liczniku, więc muszę wlewać olej półsyntetyczny/mineralny, bo zacznie brać olej ..."

Hmmm, a czemu auto miałoby brać olej?

"Bo syntetyk rozpuści uszczelki!"

Była to prawda dla pierwszych olejów 100% PAO i b. starych uszczelnień (sprzed roku 1980). Obecnie produkowane oleje PAO zawierają bogate ochronne pakiety dodatków i są w pełni bezpieczne dla uszczelnień.

"Bo syntetyk jest za rzadki i będzie ciekło"

Lepkości (potocznie "gęstości") przykładowych olejów w temperaturze pracy (ok. 100 stopni Celsjusza) dla 15w40 (13.9 cSt), 10w40 (14.2 cSt) i 5w40 (13.8 cSt) są podobne, dlaczego syntetyk miałby ciec, skoro mineralny czy półsyntetyczny nie cieknie? (to jeden z częstszych mitów - olej o lepkości SAE 15w40 czy 10w40 jest "gęstszy" od 5w40, ale TYLKO na zimno, co powoduje, że jest zabójstwem dla silnika, zwłaszcza zimą)

Jeśli olej i tak wycieka przez uszczelniacze (wału, popychaczy zaworów, wałków rozrządu) - wtedy lepiej wymienić uszczelnienia, niż narażać silnik na szybsze zużycie podczas zimnego startu na gęstym oleju. A zmiana na gęstszy olej tylko przyspieszy koniec silnika.

Mobil1 5w30

Jeśli silnik zacznie spalać olej (będzie się przedostawał przez pierścienie do cylindrów), może to oznaczać unieruchomione pierścienie poprzez nagar (przez dłogotrwałe stosowanie olejów z bazami mineralnymi). Może pomóc wtedy wypłukanie nagaru płukanką dodawaną do oleju tuż przed wymianą.

"Bo wypłucze nagar!"

To prawda, oleje syntetyczne zawierają dodatki myjące i nagar będzie stopniowo wypłukiwany (z korzyścią dla silnika). Aby przyspieszyć proces wskazane jest wypłukanie silnika przed wymianą oleju oraz w razie potrzeby wcześniejsza (po 1/3 nominalnego przebiegu [3]) kolejna zmiana oleju (także z płukanką). Jeśli silnik jest uszczelniony nagarem i po zmienie oleju zacznie go pić i się moczyć, ... może trzeba wybrać się do mechanika w celu wymiany uszczelniaczy, zamiast skazywać motor na powolną śmierć poprzez nieodpowiedni olej?

"A nagar zatka przewody olejowe i zatrze silnik!"

Nagar nie odpada płatami pod wpływem dodatków do oleju lub płukanki. Olej wraz z upływem czasu staje się coraz ciemniejszy (nie dotyczy silników Diesla, gdzie zawsze robi się czarny po 1000-1500 km od wymiany). Zawsze można wyrobić sobie pogląd co się dzieje w silniku zdejmując pokrywy zaworów ... Jeśli kupiliśmy auto w tak opłakanym stanie, może warto zainwestować w rozłożenie i umycie silnika, ew. mycie silnika bez rozkładania, np. specjalnym olejem Millers Oils IT Flush.

"To po co Millers Oils i Motul produkują oleje półsyntetyczne?"

Są (zwykle starsze) silniki zaprojektowane do pracy z gęstym olejem (konstrukcja układu smarowania) oraz niewysilone (niska temperatura pracy, niskie obroty maksymalne). Jeśli producent auta lub oleju (konfigurator Millers Oils, Motul) zaleca olej półsyntetyczny, to znaczy, że taki jest wystarczający. Olej syntetyczny (o rekomendowanej lepkości SAE) na pewno w takim przypadku nie zaszkodzi.

"Jak często zmieniać olej?"

Tak często jak zaleca to producent samochodu i oleju, ale ... Należy pamiętać, że maksymalne rekomendowane przebiegi na oleju dotyczą sytuacji idealnych, np. ja sam zmieniałbym olej co 20-30 tyś. km tylko wtedy, gdy miałbym do pracy 100 km w jedną stronę, jechał autostrada zgodnie z przepisami i nie garażował auta na mrozie. Często producenci aut w instrukcji zawierają definicję "warunków trudnych" (np. jada miejska, jazda na krótkich odcinkach, holowanie przyczepy itp.) i już dla tych warunków przebiegi rekomendowane są dużo mniejsze. Dobitnie może świadczyć o tym, fakt, że np auta ze zmiennymi okresami między przeglądami przy jeździe miejskiej każą zmieniać olej już po 5-7 tyś km - np. Honda Jazz z 2011 roku, czy Opel Astra w tym samym wieku. Mój Citroen Berlingo ma serwis stały co 20000 km / 2 lata, a w warunkach trudnych 15000 km / 1 rok.

Mobil opublikował proste reguły jak obliczyć okres wymiany oleju w stosunku do okresu nominalnego [6].

W razie wątpliwości czy innych pytań - zapraszam do dyskusji: biuro@motoroils.pl

Źródła:


[1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Lepkość
[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Motor_oil
[3] https://p12.neostrada.pl/oleje.pdf (kopia)
[4] https://vwszrot.pl
[5] https://www.synlube.com/basics.htm
[6] https://forum.subaru.pl/viewtopic.php?f=26&t=106771&p=1510450#p1510450